Գրականություն
Համո Սահյան. առաջադրանքներ/ Իտալական գրականություն Դինո Բուցատի
Անգլերեն
Project »An e-mail to my friend» + Homework
On-line lesson The Story of the Aral Sea
On-line lesson »Read about TOM’ normal day»
On-line lesson ESL Doctors Reading Comprehension Passage
Պատմություն
Կիլիկյան Հայաստանի թագավորության
Հասարակագիտություն
ՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄԸ
Հասարակագիտություն 2
Էկոլոգիա
Every day Tim wakes up at five thirty when his alarm clock rings. He gets up and then goes to the bathroom and has a long, hot shower. After that he makes breakfast for him and his wife, Betty. Tim has coffee and two slices of toast and Betty drinks a cup of tea and eats a bowl of cornflakes. At six o’clock Tim brushes his teeth, always before he gets dressed because it is very important that he doesn’t get toothpaste on his clothes — Tim is a train driver and he wears a uniform! Finally, he kisses his wife and baby son and leaves his house in Watford at a quarter after six.
Tim starts work at seven o’clock and drives trains on the London Underground. He usually works in the mornings from Monday to Friday, but he sometimes works on the weekends too. At noon he stops work for half an hour to have his lunch. He eats cheese and tomato sandwiches which Betty makes for him, and drinks a bottle of milk. After lunch he works until four o’clock and then he goes home. In the evening he plays with his baby son, Ben, and watches TV with Betty. At ten thirty they all go to bed because they are very tired — and because they get up so early in the morning!
Թերևս վերջի մի քանի ամսվա ընթազքում ամենաքննարկված թեման դա նոր կորոնավիրուսի տարածումն է ամբողջ աշխարհում: Սկզբում մարդիկ այդքան էլ լուրջ չէի վերաբերում դրան, ոմանք պնդում էին , որ դա սովորական գրիպի տեսակ է և պետք չէ վախենալ, մյուս մասը խուճապի մատնված կոչ էր անում կտրուկ քայլեր ձեռնարկել՝ վարակի հետագա տարածումը կանխելու համար, բայց վերջում ունենք այն ինչ հիմա ունենք: Աշխարհը կանգնած է գլոբալ ճգնաժամի առջև:
Եթե սկզբում երկրները գործեին համաձայնեցված, կարծում եմ նման տարածում չէր լինի, բայց քանի որ երկրները միջոցառումներ էին ձեռնարկում յուրաքանչյուրը իր համար, դրա պատճառով վիրուսի մեկուսացման գործում հաջողություններ չգրանցվեց : Աշխարհը ուշացումով, բայց ընդունեց, որ իրենք գործ ունեն համընդհանուր թշնամու հետ, այնպես որ անհրաժեշտ է գործել փոխհամաձայնեցված: Երկրները սկեցին օգնել միմյանց, օրինակ Գերմանիան հիվանդներ է ընդունում Իտալիայից՝ բժշկակակն օգնություն ցույց տալու նպատակով, Եվրոմիությունը օգնություն էր ցուցաբերում Չինաստանին , երբ հիվանդությունը այնտեղ թափ էր առել, փոխարենը հիմա Չինաստանը նրանց բժշկակակն տեխնիկա և բժիշկներ է ուղարկում՝ օգնության նպատակով: Աշխարհի առողջապահական համակարգերը փորձի փոխանակում են անում՝ հիվանդության տարածումն կանխարգելելու և բուժումը ավելի արդյունավետ դարձնելու նպատակով: Հուսով եմ , որ հետագայում էլ երկրները մի կողմ կդնեն քաղաքական նկատառումները և կշարունակել համագործակցել միմյանց հետ:
Իսկ ինչպիսին կլինի կյանքը կոռոնավիրուսից հետո…. կարծում եմ առաջվանը դժվար թե լինի: Նախ այն պատճառով որ համաշխարհային էկոնոմիկան ճգնաժամի առաջ կգանգնի…իսկ դրա հետևանքները վերացնելու համար երկար տարիներ և հսկայական ֆինանսական միջոցներ կպահանջվի, քանի որ բոլոր ոլորտները շատ թե քիչ իրար հետ փոխկապակցված են: Կզարգանան ոլորտներ, որոնց վրա մինչ այդ այնքան էլ մեծ ուշադրություն չի դարձվել, օրինակ հեռավար-ուսուցումը: Եթե մինչ համաճարակի տարածումը ինչ -որ մեկը առաջարկեր , օրինակ Հայաստանում ուսուցումը դարձնել հեռահար, դժվար թե պետությունը դրան լուրջ վերաբերվեր, իսկ հիմա ստեղծված իրավիճակը ստիպում է գնալ դրան, ինչը կարծում եմ հիանալի հնարավորություն է գնահատելու բոլոր առավելությունները և թերությունները, հետագայում այն ավելի արդյունավետ դարձնելու համար: Կարծում եմ մարդիկ կսկսեն ավելի մեծ տեղ հատկացնել իրենց հիգիենային և հուսով եմ համաճարակի վերացումից հետո էլ, մարդիկ կշարունակեն հետևել հիգիենայի կանոններին, ինչպես հիմա: Այս օրերին մարդիկ ավելի հոգատար են դարձել միմյանց հանդեպ, ավելի ուշադիր և պատրաստ օգնելի դիմացինին:
Իսկ այս մարդկային քաոսի մեջ հանգստանում է բնությունը…. Օդային երթևեկությունն ու մեքենաների հոսքը նվազել է, արտադրությունը մասամբ դադարեցվել է, իսկ հանածո վառելիքի սպառումը ՝ նվազել: Վիրուսի տարածման և տնտեսական անկման անհանգստացնող լուրերի արանքում կա մի դրական կետ. Ջերմոցային գազերի արտանետումները նվազել են, իսկ քաղաքներում օդի որակը բարելավվել է: Փորձագետները կանխատեսում են, որ դա կարող է հանգեցնել գլոբալ արտանետումների առաջին նկատելի անկմանը՝ 2008-2009 թվականների ֆինանսական ճգնաժամից հետո:
Բագրատունյաց թագավորության անկումից հետո հայկական անկախ նոր պետություն առաջացավ Կիլիկիայում: Կիլիկիան գտնվում է Փոքր Ասիայի հարավ-արևելքում: Հարավից այն եզերում է Միջերկրական ծովը, իսկ հյուսիսում նրա սահմաններն անցնում են Կիլիկյան Տավրոսի լեռներով: Արևելքում Կիլիկիայի սահմաններն անցնում են Ամանոսի (Սև) լեռներով: Նշված տարածքը բնաշխարհագրական առումով բաժանվում է երեք մասի՝ Լեռնային Կիլիկիա, Դաշտային Կիլիկիա , Քարուտ Կիլիկիա: XI դ. Հայաստանի համար ստեղծված անբարենպաստ իրավիճակի պատճառով սկսվում է հայ բնակչության զանգվածային արտագաղթը դեպի Փոքր Հայք, Կապադովկիա, Ասորիք և Կիլիկիա: Այն կապված էր Բյուզանդիայի՝ հայերին Հայաստանից արտագաղթեցնելու քաղաքականության և սելջուկ-թուրքերի արշավանքների հետ: Նրանց մի մասը հաստատվեց Կիլիկիայում: Բյուզանդացիները XI դ. Հայաստանից Կապադովկիա և Կիլիկիա էին տեղափոխում նաև մի շարք արքայական և իշխանական տներ՝ իրենց հպատակ բնակչությամբ: Հայաստանից ստիպված եղան արտագաղթել նաև Արծրունիները և Բագրատունիները: Կիլիկիայում մինչ այդ ապրում էին հույներ, ասորիներ, հրեաներ, արաբներ և փոքրաթիվ հայեր: Սակայն XI դ. վերջերին Կիլիկիայի բնակչության գերակշռող մասն արդեն հայեր էին:
Հայկական իշխանությունների առաջացումը
Կապադովկիայում, Կիլիկիայում և Հյուսիսային Ասորիքում հաստատված հայ իշխանների մի մասը զինվորական ծառայության դիմաց կայսրությունից ստանում էր այս կամ այն գավառի կառավարումը:
Հայ ստվար բնակչության, Հայոց եկեղեցու և հայկական արքայական ու իշխանական տների առկայությունը Կիլիկիայում նախադրյալներ ստեղծեց հայկական պետականության ստեղծման համար: 1071թ. Մանազկերտի ճակատամարտում Բյուզանդիայի պարտվելուց հետո, Կիլիկիայում և սահմանամերձ շրջաններում հաստատված հայ իշխանները փորձեցին օգտվել Բյուզանդիայի թուլացումից և անկախանալ: Հայ իշխաններից Ռուբենը 1080թ. Լեռնային Կիլիկիայում հիմնադրեց Ռուբինյանների իշխանությունը(1080-1198): Հենվելով հայ բնակչության օժանդակության վրա՝ Ռուբենը կարողացավ բյուզանդացիներից գրավել Լեռնային Կիլիկիայի մի մասը:Ռուբենին հաջորդում է որդին՝ Կոստանդին 1-ը (1095-1100թթ) ով բյուզանդացներից խլեց Վահկա վերդը և դարձրեց իշխանության կենտրոն: Նրան հաջորդում է որդին՝ Թորոս 1-ը 1100-1129թթ, ով Գագիկ II թագավորի սպանության համար մահապատժի ենթարկեց հույն Մանդալեի որդիներից: 1107թ Կիլիկիա ներժուժեցին Իկոնիայի սելջուկները, ում Թորոսը ջախջախեց և դուրս շպրտեց երկիրց: Թորոսին հաջորդեց որդին՝ Լևոն 1-ը 1129-1137թթ, ով ձեռնամուխ եղավ Դաշտային Կիլիկիայի գրավմանը և էլ ավել մեծացրեց երկրի տարացքները: Բյուզանդան չէր կարողանում հաշտվել Կիլիկիան կորցնելու մտքի հետ և 1137թ գարնանը հարձակվում է Կիլիկիայի վրա: Լևոնը կնոջ և 2 որդիների հետ Ռուբենի և Թորոսի հետ գերեվարվեց: Լևոնին և Ռուբենեն Կոստանդապոլսում մահապատժի են ենթարկում, իսկ Թորոսը ապրում է արքունիքում՝ շահելով կայսեր համակրանքը: Հոտո փախավ և վերադաձավ Կիլիկիա: Թորոս II (1145-1169) ջախջախեց Կիլիկիա ներխուժած Բյուզանդական զորքին 1152թին: Նա վերականգնեց հայկական պետականությունը և ստեղծեց 30.000 բանակ: Թորոս II հաջորդեց եղբայրը՝Մլեհը 1169-1175թթ ում վարած թաղաքականությունը ու բարեփոխումները նպաստեցին պետության ամրապնդմանը, սակայն նրա իսլամական պետություններ հետ համագործելու փաստը դուր չէր գալիս հոգևորականների, ովքեր էլ կազմակերպեցին ու սպանեցին նրան: Մլեհին հաջորդեց նրա եղբորորդին Ռուբեն -3ը ով գրավեց Կիլիկիայի արևմտյան շրջանները՝ դրանով վերացնելով Բյուզանդիայի վերջին հենակետը:
Քաղաքական իրավիճակը Մերձավոր Արևելքում XIIդ վերջին: Թագավորության հռչակումը:
XII դ. վերջին Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցան փոփոխություններ, որոնք զգալի ազդեցություն թողեցին Կիլիկյան Հայաստանի վրա: Այդ ժամանակ հզորացել էր Եգիպտոսի Այուբյան սուլթանությունը: Վերջինիս սուլթան Սալահեդդինը 1187թ. պարտության մատնեց խաչակիրներին և գրավեց Երուսաղեմը: Իկոնիայի սելջուկյան սուլթանությունն իր հերթին գտնվում էր հզորության գագաթնակետին: Եգիպտոսը և Իկոնիան թշնամաբար էին տրամադրված Կիլիկիայի նկատմամբ:
Կիլիկիայի Հայաստանյան իշխանությունը անցնում է Ռուբենի Եղբայր՝ Լևոն II-ին 1187-1219թթ: 1187թ. Իկոնիայի սուլթանության զորքերը հարձակվեցին Կիլիկիայի վրա և հասան մինչև Սիս: Սակայն հայերին հաջողվեց նրանց երկրից դուրս վտարել: Սելջուկների այս արշավանքը Լևոնին ստիպեց մտածելու երկրի հյուսիսային սահմանների ամրապնդման մասին: Այս նպատակով նա գրավեց և ամրացրեց սահմանային մի քանի բերդեր:
Երուսաղեմը մահմեդականներից հետ գրավելու համար 1189թ. սկսվեց խաչակրաց երրորդ արշավանքը: Լևոն Բ-ն կապեր հաստատեց խաչակիրների առաջնորդներից մեկի՝ Սրբազան Հռոմեական կայսրության (Գերմանիայի) կայսր Ֆրիդրիխ Շիկամորուսի հետ՝ խոստանալով օգնել խաչակիրներին: Դրա դիմաց կայսրը համաձայնեց Լևոնին ճանաչել Կիլիկիայի թագավոր: Սակայն Ֆրիդրիխը Կիլիկիայի գետերից մեկում խեղդվեց, և Լևոնի թագադրությունը հետաձգվեց:
Այսուհանդերձ, Լևոնը մասնակցեց խաչակիրների մղած կռիվներին: Հայկական զորքերը մասնակցեցին Աքքայի գրավմանը: Լևոնն Անգլիայի Ռիչարդ Առյուծասիրտ թագավորին օգնեց գրավելու բյուզանդացիներից Կիպրոս կղզին: Սակայն հակասություններ կային նաև հայերի և խաչակիրների միջև: Այդ ժամանակ Դաշտային Կիլիկիայի արևելյան շրջանների համար նորից վեճ բորբոքվեց Անտիոքի և Կիլիկիայի միջև: Սահմանային վեճերը լուծելու պատրվակով Անտիոքի դուքս Բոհեմունդ Գ-ն Լևոնին հրավիրեց Անտիոք՝ նպատակ ունենալով նրան ձերբակալել: Դքսի նկրտումների մասին Լևոնն իմացավ հենց դքսի կնոջից, որն ըստ Միքայել Շաթիրյանի եղել է Լևոն Բ-ի սիրուհին ու կանխեց Բոհեմունդին: Լևոնն ինքը նշանակեց հանդիպման վայրը և ձերբակալեց Բոհեմունդին: 1194թ. հաշտություն կնքվեց, որի համաձայն Բոհեմունդը Կիլիկիային էր վերադարձնում նրանից խլված տարածքները: Սրա դիմաց նա ազատ արձակվեց: Անտիոքի և Կիլիկիայի բարեկամությունն ամրապնդելու համար կողմերը որոշեցին Բոհեմունդի ավագ որդի ու ժառանգորդ Ռայմոնդին ամուսնացնել Լևոնի եղբայր Ռուբենի դուստր Ալիսի հետ: Ծնված արու զավակը պետք է ժառանգեր Անտիոքը և Կիլիկիան: Դրանով Լևոնը ձգտում էր իրավական հիմք ունենալ՝ ապագայում Անտիոքի զգալիորեն հայաբնակ իշխանությունը Կիլիկիային միավորելու և ավելի կենսունակ ու հզոր պետություն կազմակերպելու համար։ Այսպիսով, Լևոնի շրջակա թշնամիների դեմ տարած մի շարք հաղթանակներով բարձրացրեց պետության միջազգային հեղինակությունը և նախադրյալներ ստեղծեց Կիլիկյան Հայաստանում թագավորություն հիմնելու համար։
Թագավոր:
1197 թվականին Հենրիխ VI կայսրը թագ ուղարկեց Լևոնին։ Լևոնը թագադրվեց 1198 թվականի հունվարի 6-ին՝Սուրբ Ծննդյան օրը, Տարսոն քաղաքի Մայր Տաճարում։ Լևոնին օծեց հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Զ. Ապիրատը: Լևոնը հետևողական պայքար ծավալեց Անտիոքի ժառանգության համար։ Երբ մահացավ Անտիոքի իշխան Ռայմոնդը, նրա և Ալիսի որդի Ռայմոնդ-Ռուբենը դարձավ Անտիոքի իշխանության ժառանգորդը: Սակայն նրա դեմ դորս եկավ նրա հորեղբայր Բոհեմունդը, որը գրավեց Անտիոքը և իր ձեռքը վերցրեց իշխանությունը: Լևոնը որոշեց պաշտպանել իր հայրենակցի շահերը և 1216թ նա գրավեց Անտիոք քաղաքը ևիշխանությունը հանձնեց Ռայմոնդ-Ռուբենին: Չունենալով արու օրինական ժառանգ (Լևոն Բ-ն ուներ արու ժառանգ (ոչ օրինական), բայց մինչ նրան քաղաքական ասպարեզ բերելը և այդ մասին բարձրաձայնելը կինը՝ Սիբիլ իշխանուհին կազմակերպում է այդ տղայի սպանությունը) Լևոնը Անտիոքի գահաժառանգ Ռուբեն-Ռայմոնդին որդեգրեց և հռչակեց Հայոց գահաժառանգ: Դիվանագիտական այդ քայլով Լևոնը ձգտում էր Անտիոքի դքսությունը միավորել Կիլիկիայի թագավորությանը, կազմակերպել քրիստոնյա կայուն պետություն և նվաճողներից ազատագրել հայկական բոլոր հողերը։ Սակայն շուտով նրա գոծնեությունից հիասթափված՝ Լևոնը փոխեց իր որոշումը և Կ իլիկիայի թագաժառանգ նշանակեց իր մանկահասակ դուստր Զաբելին: Լևոնը վախճանվեց 1219 թվականի մայիսի 2-ին։ Լևոնի կտակի և ժողովրդի պահանջի համաձայն նրա մարմինը ամփոփվեց Սիսում, սիրտը՝Ակներում: Նա իր հաջորդներին թողեց հզոր մի պետություն: Նա հայոց պատմության մեջ մնաց որպես Լևոն Մեծագործ:
Զաբելը թագադրվում է Կիլիկիայի հայոց թագուհի:
Զաբել թագուհին ծնվել է 1215թ. Կիլիկիայի Սիս մայրաքաղաքում, ժառանգել է հոր՝ Լևոն 2-րդ Մեծագործի գահը` 4 տարեկան հասակում: Նա Ռուբինյանների թագավորական տոհմի վերջին շառավիղն էր։
1217 թ., Լևոն 2-րդը, կամենալով կապերն ամրապնդել խաչակիրների հետ, հայտարարում է, որ Զաբելը չափահաս դառնալով կամուսնանա Հունգարիայի թագաժառանգի հետ: Որոշման պահին արքայազնը ութ, իսկ Զաբելը՝ երկու տարեկան էր: Սակայն երբ 1219 թ. մայիսի 2-ին Լեւոնը մահանում է իսկ Անդրեաշը չի ժամանում հայոց արքայի հուղարկավորությանը, իսկ արքունի խորհուրդը դա պատճառ համարելով՝ չեղյալ է հայտարարում Զապելի ամուսնության մասին արքայի որոշումը:
Փոքրիկ թագուհու խնամակալ են դառնում Կոստանդին Գունդստաբլը, ով Հեթումյան տոհմի իշխան էր, հայոց կաթողիկոս Հավհաննես Սսեցին և Ատան պայլը: Վերջին երկուսի մահից հետոԿոստանդին գունդստաբլը մնում է որպես միակ խնամակալ: Մինչև թագուհին կմեծանար, նա էր կառավարում երկիրը: Սա Կիլիկիայի համար ռազմաքաղաքական բարդ ժամանակաշրջան էր: 1219թ մայիսի 2-ին Զաբելը թագադրվում է որպես Կիլիկիայի հայոց թագուհի: Կոստանդին գունդստաբլը 1222թ. քաղաքական նկատառումներով մանկահասակ թագուհուն ամուսնացնում է Անտիոքի դքսի որդու՝ Ֆիլիպի հետ, ում հանձնվեց հայող գահը որոշակի պայմաններով: Նա երկիրը պիտի կառավարեր հայկական օրենքներով և հարգեր Հայոց եկեղեցու դավանանքը: Սակայն վերջինս արքունիքից հեռացնում է հայ իշխաններին, կարևոր պաշտոնները հանձնում խաչակիրներն ու թալանում արքունի գանձարանը: Զայրացած իշխանները նրան ձերբակալում են ու բանտարկում , որտեղ էլ նա թունավորվում է և մեռնում:
Գահակալության խնդիրը լուծելու համար, 1226թ. հունիսին Տարսոն քաղաքի Սուրբ Սոֆիա տաճարում 11-ամյա Զաբել թագուհուն ամուսնացնում են Կոստանդին Գունդստաբլի որդու՝ 13-ամյան Հեթումի հետ: Հեթումը հռչակվեց հայոց թագավոր 1226-1270թթ և հիմք դրվեց Հեթումյանների արքայատոհմին: Երբ Զաբելը չափահաս է դառնում, ամուսնությունը հաստատվում է, և Հեթումն ու Զաբելը միասին ունենում են 3 որդի և 5 դուստր, որոնցից կրտսերը՝ Լևոն Գ-ն 1270 թվականին ժառանգել է գահը:
Զաբել թագուհին աչքի է ընկել քաղաքական ու հասարակական մեծ գործունեությամբ: Նա հմուտ է եղել ուսման ն գիտության մեջ, նպաստել շինարարական աշխատանքներին, 1238 թվականին ամուսնու հետ վերաշինել է տվել Անդուլ մենաստանը և դարձրել ամառանոց։ Սսում կառուցել է տվել Կաթողիկե և Սբ․ Մարինե եկեղեցիները, 1241 թվականին Սսում հիմնել է բարեգործական հիվանդանոց, որտեղ դեղորայքն ու բուժումն անվճար էր: Հիվանդանոցում աշխատում ու հիվանդներին խնամում էր նաեւ հայոց թագուհին:
Թագուհու հովանու տակ այստեղ գործում էին նշանավոր գիտնականներ և մշակութային գործիչներ Մխիթար Հերացին, Թորոս Ռոսլինը, Վարդան Այգեկցին, Սարգիս Պիծակը և այլք:
Խելացի և իմաստուն թագուհին ինչպես նրան բնութագրել են ժամանակակիցները մահացավ 1252թ.-ին՝ երիտասարդ տարիքում 37 տարեկանում: Նրա մարմինն ամփոփեցին Դրազարկի թագավորական դամբարանում:
Կիլիկիայի աշխարհագրությունը հնում և այսօր:Կլիկիան որպես Թուրքիայի տարածք:
Կիլիկիա Փոքր Ասիայի հարավարևելյան հատվածն ընդգրկող շրջան։ Որպես վարչաքաղաքական հատված՝ եղել է առանձին միավոր՝ Խեթական թագավորության ժամանակներից մինչև Բյուզանդական կայսրություն՝ ավելի քան երկու հազար հինգ հարյուր տարի։ Այժմ գրեթե ամբողջությամբ պատկանում է Թուրքիայի Հանրապետությանը, բացի Քեսաբի շրջանից (Սիրիայի Արաբական Հանրապետություն)։
Առցանց ուսուցում:
. Շարունակելու եմ ուսուցումս առցանց
. Վարելու եմ բլոգս, տեղադրելու եմ կատարված աշխատանքները
. ունեմ ընտրված ֆիլմացանկ, որ պատրաստվում եմ դիտել
. պարապելու եմ սինթեզատորի վրա ՝ փորձելու նվագել իմ սիրած երաժշտությունները
. Ուսումնասիրելու եմ վիդեոմոնտաժի հմտությունները
Վովա Չոբանյանի բլոգ 