Վահան Տերյան
Ծննդյան անուն Վահան Սուքիասի Տեր-Գրիգորյան Ծնվել էհունվարի 28 (փետրվարի 9), 1885 Ծննդավայր Գանձա, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն Վախճանվել է հունվարի 7, 1920[1] (34 տարեկանում)Վախճանի վայր Օրենբուրգ, Խորհրդային Ռուսաստան[1]Մասնագիտություն բանաստեղծ, թարգմանիչ, գրող և հասարակական գործիչ Լեզու հայերեն[2]Ազգություն հայ Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն
ՌԽՖՍՀԿրթություն Մոսկվայի պետական համալսարան և Լազարյան ճեմարան Ուշագրավ աշխատանքներՄթնշաղի անուրջներ, Գիշեր և հուշեր, Ոսկի հեքիաթ, Երկիր Նաիրի և Կատվի դրախտ Ամուսին Սուսաննա Տերյան
Ծնվել է Ախալքալաքի Գանձա գյուղում՝ հոգևորականի ընտանիքում։ Նախնիները 1830 թվականին Ջավախքում վերաբնակություն էին հաստատել Կարինի Կարճնկոց գյուղից: Տոհմագրությունը սկսվում է տեր Ղազարից, ում թոռը՝ Սուքիասը, ապագա բանաստեղծի հայրն էր: 1897 թվականին Տերյանը մեկնում է Թիֆլիս, ուր սովորում էին այդ ժամանակ իր ավագ եղբայրները։ Եղբայրների մոտ ապագա բանաստեղծը սովորում է ռուսերեն ու պատրաստվում ընդունվելու Մոսկվայի Լազարյան ճեմարան։ 1899 թվականին Տերյանը ընդունվում է Լազարյան ճեմարան, ուր ծանոթանում է Ալեքսանդր Մյասնիկյանի, Պողոս Մակինցյանի, Ցոլակ Խանզադյանի և այլ՝ ապագայում հայտնի դարձած անձնավորությունների հետ։ Ավարտում է Լազարյան ճեմարանը 1906 թվականին, այնուհետև ընդունվում Մոսկվայի պետական համալսարան, որից կարճ ժամանակ հետո ձերբակալվում է հեղափոխական գործունեության համար ու նետվում Մոսկվայի Բուտիրկա բանտը։
1908 թվականին Թիֆլիսում լույս է տեսնում Տերյանի ստեղծագործությունների «Մթնշաղի անուրջներ» ժողովածուն, որը շատ ջերմ է ընդունվում՝ թե՛ ընթերցողների, և թե՛ քննադատների կողմից։ 1915 թվականին «Մշակ» թերթում հրատարակվում է բանաստեղծի հայրենասիրական բանաստեղծությունների «Երկիր Նաիրի» շարքը։
1912 թվականին հիմնադրում է «Պանթեոն» հրատարակչությունը և ծավալում գրահրատարակչական, թարգմանական լայն գործողություն։
1916 թվականին երևում են Վահանի կրծքում բուն դրած թոքախտի նշանները։ Գալիս է Կովկաս բժշկվելու, բայց փետրվարյան հեղափոխությունը դրդում է նրան թողնել բժշկվելը և գնալ Պետերբուրգ։ Խորհրդային իշխանության հաստատման առաջին իսկ օրերից դառնում է Ստալինի մոտիկ աշխատակիցը[3]։
1917 թվականի հոկտեմբերին Տերյանը ակտիվորեն մասնակցում է բոլշևիկյան հեղափոխությանը և այն հաջորդած քաղաքացիական պատերազմին։ Լենինի ստորագրությամբ մանդատով մասնակցում է Բրեստի խաղաղ պայմանագրի ստորագրմանը։ 1919 թվականին Տերյանը՝ լինելով Համառուսական Կենտրոնական Գործկոմի անդամ, առաջադրանք է ստանում մեկնել Թուրքիա, սակայն ծանր հիվանդության պատճառով ստիպված է լինում մնալ Օրենբուրգում, ուր և վախճանվում է 1920 թվականի հունվարի 7-ին ընդամենը 35 տարեկան հասակում։
Վահան Տերյանը բացառիկ դեմք է 20-րդ դարի հայ պոեզիայի պատմության մեջ: Նա հեղաշրջեց գեղարվեստական մտածողությունը՝ բերելով նոր աշխարհայացք ու պատկերային համակարգ, նոր գրական լեզու, նոր արվեստ
| Ծննդյան անուն | Վահան Սուքիասի Տեր-Գրիգորյան |
|---|---|
| Ծնվել է | հունվարի 28 (փետրվարի 9), 1885 |
| Ծննդավայր | Գանձա, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն |
| Վախճանվել է | հունվարի 7, 1920[1] (34 տարեկանում) |
| Վախճանի վայր | Օրենբուրգ, Խորհրդային Ռուսաստան[1] |
| Մասնագիտություն | բանաստեղծ, թարգմանիչ, գրող և հասարակական գործիչ |
| Լեզու | հայերեն[2] |
| Ազգություն | հայ |
| Քաղաքացիություն | Ռուսական կայսրություն ՌԽՖՍՀ |
| Կրթություն | Մոսկվայի պետական համալսարան և Լազարյան ճեմարան |
| Ուշագրավ աշխատանքներ | Մթնշաղի անուրջներ, Գիշեր և հուշեր, Ոսկի հեքիաթ, Երկիր Նաիրի և Կատվի դրախտ |
